Güneybağ Temettuat Defteri Bir Önceki menüye Geri Dön

Güneysınır Tarihine Bir Katkı:

ELMASUN TEMETTUAT DEFTERİ

Ahmet Çelik
[email protected]

Elmasun, Konya ili Güneysınır ilçesinin bir mahallesidir. Osmanlı döneminde Karaman'a bağlı olan Elmasun ilgili kayıtlara, 1531 tarihli Muhasebe Defteri'nde ve 1584 tarihli Tahrir Defterleri'nde rastlanmaktadır. Tanzimat döneminde Konya ili Bozkır kazası Belviran nahiyesine bağlanmıştır. Cumhuriyet döneminde (1926'da) Çumra'ya bağlanan Elmasun 1955'de belediyelik olmuştur. 9 Mayıs 1990'de Karasınır ve Güneybağ (Elmasun) kasabaları ile Emirhan köyünün birleşmesiyle ilçe statüsüne kavuşarak "Güneysınır" adını almıştır.

Elmasun, 19. yüzyılda Batılı coğrafyacılar tarafından hazırlanan çeşitli haritalarda, örneğin Tallis tarafından yayınlanan 1851 tarihli “Asia Minor” haritasında gösterilmektedir.

"Kazanç Vergisi" demek olan Temettuat Defterleri Tanzimat döneminde H. 1260-1261/M. 1844-1845 tarihleri arasında tanzim edilmiştir. Bu defterler günümüz insanına o yörenin sosyo-ekonomik yapısı hakkında resmi ve birinci elden değerli bilgiler vermektedir.

“Elmasun Temettuat Defteri” Başbakanlık Osmanlı Arşivleri ML.VRD.TMT.d. 9795 no'ya kayıtlıdır. Ciltsiz ve ebrusuz olarak 17x50 cm ebatında ve 24 sayfalı olan defterin 21-24 sayfaları boştur. 2. sayfadan 20. sayfaya kadar 3'şer kişinin temettuatı (geliri) kaydedilmiştir. Birinci sayfada Latince “TC Başvekalet Arşiv Dairesi 6” yazılmıştır. Yine aynı sayfada Osmanlıca olarak “Kaza-i Belviran no-16” yazılıdır. Ayrıca sayfa üstlerinde Latince olarak rakamlar verilmiştir.

Hane reisleri esas alınarak hazırlanan Temettuat defterine “Konya eyaleti dâhilinde vaki, beldat-ı idarede bulunan, Belviran kazasına tabi, Elmasun karyesinde sakin, ahaliy-i islamiyyenin emlak ve arazi ve temettuatlarının miktarlarını mübeyyen defterdir.” diye başlanılmaktadır.

Hane reislerinden 2 kişi kendi adıyla, 54 kişi baba adı ve kendi adıyla, 1 kişide dede-baba ve kendi adıyla geçmektedir. 3 kişinin de oğlundan bahsedilmektedir. Bu durumda Elmasun'da yaklaşık 120'ye yakın kişinin ismine ulaşılmaktadır. Köyün toplam nufusu hakkında bir bilgi yoktur.

Köy 1. Ve 2. muhtarla imam tarafından yönetilmektedir. Bunlara ait mühürler defterin son sayfasındadır. Mühürlerdeki tarih hicri 1251/ miladi 1835 yılına aittir.

Elmasun köyünde halk, Aladağlı, Bayburtlu, (Bozkır) Dereli, (Hadim) Gerezli, Kayserili, Ovalı, Demirci, İmam, Molla (2 kişi) , Emir, Gıbır, İbiş (2 kişi), Küçük, Koca (6 kişi), Külah (2 kişi), Köse (2 kişi), Sarı, Yetim gibi lakap ve isimlerle anılmaktadır. İki şahıs da kadın adlarıyla (Hanım ve Cennet oğlu diye) anılmaktadır. Köyde evinden başka nesnesi olmayan 12 kişidir. Komşularının yardımıyla geçinen 1 kişidir. Özürlü şahıs 3 kişidir. Hizmetkârlığa bile güç yetiremeyen 2 kişidir.

Elmasun'daki halkın meslek durumu şu şekildedir: Hatip 1, muhtar 2, imam 1, öğretmen 1, öğrenci 1, ziraatçi 31, rençber 10, çoban 4, gündelikçi 5, ekin vaktinde 1.5 ay ekin işleyen 4, odun kesip kömür yapan 8, ırgat 2, hizmetkarlık eden 11, demirci 1, ekin bekçisi 2 kişidir.

Elmasun köyündeki toplan hane sayısı 57'dir. Hane no, hane reislerinin isim, meslek ve gelir durumları şöyledir:

1. Hacı Abdulkadir Efendi: Köyün hatibi olup ve aynı zamanda birinci muhtarıdır. Geliri 1315 kuruştur.

2. Ahmed Efendi Oğlu Molla Süleyman: Sakin olduğu hanesinden başka nesnesi olmayıp talebe-i ulumdan olup tahsil-i ilmi şerifte (öğrenci) bulunduğundan li-eclit-ticare (bu işten dolayı) şunun bunun ianesiyle (yardımıyla) idare olmaktadır. Bir geliri yoktur.

3. Koca Külah Oğlu Ahmed. Ziraatçi olup köyün ikinci muhtarıdır. Geliri 6001 kuruştur.

4. Mustafa Oğlu Molla Osman: Köyün vekil imamı olup muallim-i sıbyan (ilkokul öğretmeni)dir. Geliri 280 kuruştur.

5. Zaim Oğlu Hüseyin: Ziraatçı olup geliri 1505 kuruştur

6. Mehmed Oğlu Bayburtlu Mustafa: Ziraatçıdır. Bazen ekin vaktinde bir buçuk ay ekin işlemektedir. Geliri 597 kuruştur.

7. Sarı Hüseyin Oğlu Yetim Hüsnü: Ziraatçıdır. Geliri 507 kuruştur

8. Evman oğlu Abdullah: Özürlü olup oğlu çobandır. Geliri 199 kuruştur.

9. Köse Mehmed Oğlu İbrahim: Ziraatçıdır. Geliri 2643 kuruştur.

10. Abdulgaffar Mehmed Oğlu Osman: Ziraatçıdır. Bazen odun kesip odun yakıp kömür elde etmektedir. Geliri 675 kuruştur.

11. Abdulgaffar Oğlu Murtaza: Rençberdir. Geliri 904 kuruştur.

12. Hanım Oğlu Ali: Ziraatçıdır. Bazen gündeliğe gitmektedir. Geliri 930 kuruştur.

13. Cennet Oğlu Abdullah: Ziraatçıdır. Bazen ekim vaktinde bir buçuk ay ekin işlemektedir. Geliri 1355 kuruştur.

14. Köse Hasan Oğlu İsmail'in Oğlu Hasan: Oturduğu hanesinden başka bir nesnesi olmayıp aralıkta ekin beklemek üzere meşguldür. Geliri 230 kuruştur.

15. Süleyman Oğlu Musa: Ziraatçıdır. Geliri 2551 kuruştur.

16. Köse Hasan Oğlu Ahmed: Ziraatçıdır. Bazen kömür yakıp odun kömürü elde etmektedir. Geliri 1399 kuruştur.

17. İmam Oğlu Mustafa: Rençber ve gündelikçidir. Geliri 940 kuruştur.

18. Ovalı İbrahim: Ziraatçıdır. Geliri 1457 kuruştur.

19. Abdullah Oğlu Yahya: Rençber olup aynı zamanda köyün sığır çobanıdır. Geliri 797 kuruştur.

20. Ahmed Efendi Oğlu Molla Süleyman: Rençberdir. Geliri 427 kuruştur.

21. Dereli Musa Oğlu Mehmed: Köyün oğlak çobanıdır. Geliri 955 kuruştur.

22. Dingil Oğlu Mehmed: Rençberdir. Oturduğu hanesinden başka nesnesi olmayıp hizmetkârlığa da kudreti olmadığından aralıkta ekin beklemek üzere meşguldür. Geliri 200 kuruştur.

23. Abdülcelil Oğlu Ömer: Ziraatçıdır. Oğlu bazen gündeliğe gitmektedir. Geliri 1349 kuruştur.

24. Basîr Oğlu Hüseyin: Ziraatçı olup bazen ırgatlık etmektedir. Geliri 1236 kuruştur.

25. Ebu Bekir Oğlu Ali: Ziraatçıdır. Geliri 2520 kuruştur.

26. Yahya Oğlu Mehmed: Ziraatçıdır. Geliri 1540 kuruştur.

27. Yahya Oğlu Ali: Oturduğu hanesinden başka nesnesi olmayıp hizmetkârlık etmek iktidarı olmayıp mazuren (özürlüdür) ikamet eylediği kardeşinin oğlu Ahmed'in yardımıyla idare olmaktadır. Geliri yoktur.

28. Koca Seyyid Oğlu Seyyid: Ziraatçıdır. Aralıkta gündeliğe gitmektedir. Geliri 1239 kuruştur.

29. Koca Seyyid Oğlu Mustafa: Ziraatçıdır. Geliri 2702 kuruştur.

30. İbiş Ahmed Oğlu Hasan: Ziraatçıdır. Geliri 1494 kuruştur.

31. Koca Abdullah Oğlu Mehmed: Ziraatçıdır. Geliri 860 kuruştur.

32. Bayezid Oğlu Mustafa: A'ma (kör) olup oğlu hizmetkârlık etmektedir. Geliri 220 kuruştur.

33. Abdulhalim Oğlu Ali: Oturduğu hanesinden başka nesnesi olmayıp hizmetkarlık ile meşguldür. Geliri 220 kuruştur.

34. Süleyman Oğlu Ali: Ziraatçıdır. Geliri 915 kuruştur.

35. Süleyman Oğlu Ömer: Ziraatçıdır. Geliri 1181 kuruştur.

36. Gıbır İbiş Oğlu Hüseyin: Ziraatçıdır. Geliri 1242 kuruştur.

37. … Oğlu Osman: rençber ve hizmetkarlık ile meşguldür. Geliri 329 kuruştur.

38. Emir Ali Oğlu İbrahim: Ziraatçıdır. Geliri 2492 kuruştur.

39. Haldun Oğlu Mustafa: Ziraatçı olup bazen kömür yakmaktadır. Geliri 1372 kuruştur.

40. Muharrem Oğlu Muharrem: Oturduğu hanesinden başka nesnesi olmayıp hizmetkarlık ile meşguldür. Geliri 250 kuruştur.

41. Nebi Oğlu Mehmed: Ziraatçıdır. Geliri 2566 kuruştur.

42. Nebi Mehmed Oğlu Ali: Rençberdir. Oturduğu hanesinden başka nesnesi olmayıp hizmetkarlık da meşguldür. Geliri 250 kuruştur.

43. Dede Oğlu Memiş. Ziraatçıdır. Aralıkta gündeliğe girip bazen kömür feruht (yakma işi) etmektedir. Geliri 1345 kuruştur.

44. Halil Oğlu İbrahim: Ziraatçıdır. Bazen ağaç kesip odun kömürü elde etmektedir. Geliri 1442 kuruştur.

45. Koca Seyyid Oğlu Kör Mehmed: Ziraatçıdır. ekin vaktinde 1,5 ay ekin işlemektedir. Geliri 1401 kuruştur.

46. İmam Hüseyin Oğlu Ahmed: Rençberdir. Düvenci durmuştur. Geliri 379 kuruştur.

47. Ahmed Oğlu Gerezli Mehmed: Ziraatçıdır, Bazen kömür yakma işi etmektedir. Geliri 1454 kuruştur.

48. Çetmi Oğlu Ahmed: Ziraatçıdır. Geliri 1537 kuruştur.

49. Deli Ali Oğlu Mustafa: Rençber olup bazen ekin vaktinde 1,5 ay ekin işlemiştir. Geliri 918 kuruştur.

50. Nebi Tatar Mustafa: Rençber olup bazen ağaç kesip odun kömürü elde etmektedir. Geliri 930 kuruştur.

51. Hasan Oğlu Mehmed: Sakin olduğu hanesinden başka nesnesi olmayıp hizmetkarlık ile meşguldür. Geliri 250 kuruştur.

52. Seyyid Oğlu Kayserili Mustafa: Hizmetkârlıkla meşguldür. Geliri 597 kuruştur.

53. Küçük Hasan Oğlu Yusuf: Gaffar oğlu Mehmed'in hanesinde sakin olup, herhangi bir nesnesi olmayıp hizmetkârlık ile meşguldür. Geliri 250 kuruştur.

54. Mustafa Oğlu Ali: Hizmetkârlıkla meşguldür. Geliri 397 kuruştur.

55. Aladağlı Ömer Oğlu Ali: Rençberdir. Oturduğu hanesinden başka nesnesi olmayıp gündelikçilik yapmaktadır. Geliri 250 kuruştur.

56. Yusuf Oğlu Hasan: Oturduğu hanesinden başka nesnesi olmayıp gündelikçilik ile meşguldür. Geliri 300 kuruştur.

57. Hasan Oğlu Demirci Mustafa: Oturduğu hanesinden başka nesnesi olmayıp bazen ırgatlık, bazen demircilik işiyle meşguldür. Geliri yoktur.

Bütün hanelerin tek tek incelendiği Elmasun Temettuat Defteri'nden en fazla gelire sahip olan köyün ikinci muhtarı Koca Külah Oğlu Ahmed'in temettuatını örnek olarak vermekte fayda vardır:

Hane No: 3 Karye-i mezburun sekenesinden Koca Külah Oğlu Ahmed'in emlak ve arazi ve temettuatı

Erbab-ı ziraattan, muhtar-ı sani (ikinci)

Sene-i bakide (geçen senede) vergiy-i mahsustan bir senede vermiş olduğu: 410 kuruş

Rusum-u aşardan seney-i sabıkada (geçen yılda) vermiş olduğu:

Hınta (buğday): 3,75 kuruş x 10 kile = 37,75 kuruş

Şa'r (arpa): 2 kuruş x 7 kile = 14 kuruş

Çavdar: 3 kuruş x 1 kile= 3 kuruş

Nohut: 3.75 kuruş x 1 kile = 3,75 kuruş

Üzüm: 0.75 kuruş x 10 kıyye= 8,5 kuruş;

Toplam: 70,75 kuruş + adat-ı a'şardan rüsumatı 10 ağnam (koyun) 60 Keçi toplamı 70 adet: 06,75 kuruş = toplam 77,50 kuruş

Mezru (ekili) tarla 35 dönüm, 1260 yılı için 629 kuruş + 1261 yılı tahminen 405 kuruş = 1125 kuruş,

Gayri mezru tarla 35 dönüm,

Karasığır öküz 3 adet,

Koşum camus 1 adet,

Dölsüz inek 1adet,

Merkeb 1 adet,

Beygir 1 adet,

Sağmal ağnam (koyun) 7 adet, 1260 yılı için 28 kuruş + 1261 yılı için tahminen 28 kuruş = 48 kuruş,

Dölsüz ağnam 3 adet, 1260 ve 1261 yılı için tahminen 60 kuruş,

Sağmal keçi 15 adet, 1260 yılı için 75 kuruş + 1261 yılı için tahminen 50 = toplam 125 kuruş,

Dölsüz keçi 35 adet, 1260 yılı için 35 kuruş + 1261 yılı için tahminen 25 kuruş = toplam 60 kuruş,

Kuzu: 7 adet,

Oğlak 25 adet,

Bağ 1 dönüm 1260 yılı 87,5 kuruş + 1261 yılı tahminen 50 kuruş = 137,5 kuruş

Bir senede tahminen temettuatı: 0801kuruş +5150 kuruş = toplam 6001 kuruş

Elmasun'un toplam arazisi 1161 dönümdür. Köyün arazileri ekilen ve ekilmeyen diye iki kısma ayrılmıştır. 37 arazi sahibini 596 dönüm ekili; 34 arazi sahibinin ise 564 dönüm ekili olmayan araziye sahiptir. Ekili olmayan araziler nadasa bırakılmış durumdadır. 11 dönüm komşularına ziraata verilmiştir. 38 dönüm icar olarak ekilidir. 55 dönüm tarla ücretli tutulmuştur. Ortak ziraat edilen tarla 8 dönümdür. Ayrıca bir kısım hane sahiplerine “ücretiyle ortağa ziraat edilen tarla” diye yazılmış fakat kaç dönüm olduğu yazılmamış bunun yerine yıllık vergileri yazılmış. 8 dönüm ekili tarla ise müşterek olarak ekilmekte ve ortaklardan biri öküzleriyle ziraat ortaklığı yapmaktadır.

5 hane sahibinin toplam 4.25 dönüm bağı vardır. 4 hane sahibi 17 kıyye pekmez üretmiştir. 2 hane sahibi ise 14 kıyye üzüm elde etmiştir. Köyün harab bağı yoktur.

596 dönüm ekili araziye sahip olan Elmasun köyünde 33 hane 126 kile buğday; 31 hane 126 kile arpa; 29 hane 49 kile çavdar; 16 hane 21 kile nohut; 9 hane 15 kile burçak elde etmiştir.

Temettuat defterine göre Elmasun'da 32 hanenin 66 karasığır öküzü; 5 hanenin 6 koşum camızı; 23 hanenin 23 sağmal ineği; 16 hanenin 17 dölsüz ineği; 35 hanenin 35 merkebi; 1 hanenin 1 dölsüz kısrağı; 3 hanenin 3 beygiri; 5 hanenin 21 sağmal koyunu; 3 hanenin 12 dölsüz koyunu; 5 hanenin 21 kuzusu; 38 hanenin 283 oğlağı; 22 hanenin 163 dölsüz keçisi; 47 hanenin 319 sağmal keçisi vardır.

Defter hazırlandıktan sonra kontrol edilirken bazı hesaplarda yanlışlık olduğu tesbit edilmiş ve bu hesaplar düzeltilmiştir. Hesap düzetmeleri: 1, 9, 18, 20, 25, 29, 38, 39, 43, 47 hanelere aittir. Düzetme miktarları 5-10 kuruş arasındadır. 15 nolu hanede ise hesap düzeltmeye dair bir işaret yoktur.

Elmasun'nun toplam temettuatı (geliri) 62.400 kuruştur. Buna göre toplam vergisi: 5.210 kuruş olarak belirtilmiştir. Elmasun karyesİnin vergi oranı % 12'dir.

Defterin son sayfasında: “Der mucibi bala karye-i mezburun bil-cümle emlak ve temettuatlarını ketm (saklanma) ve ihfa (gizleme) etmeyerek dikkat üzere tahrir olunup defter-i müdirinin yedine i'ta olunmuştur. İş bu mahalle şerh verilerek taht olunmuştur.” denilerek 1. muhtar Hacı Abdulkadir Efendi, 2. muhtar Koca Külahoğlu Ahmed ve köyün imamı Mustafa Oğlu Molla Osman tarafından mühürlenmiştir.

Kaynaklar.

Elmasun'un batılı tarihçiler tarafından gösterilen haritalar için bakınız: http://www.davidrumsey.com/