GÜNEYSINIR TARİHİNE BİR KATKI:

KARASINIR TEMETTUAT DEFTERİ

AHMET ÇELİK

celikahmet6@hotmail.com

Karasınır, Konya ili Güneysınır ilçesinin bir mahallesidir. Karasınır, Osmanlı Döneminde Bozkır'a bağlı bir köy iken 1926'da Çumra'ya bağlanmıştır. 1955 yılında ise belediyelik olmuştur. 9 Mayıs 1990'de Karasınır ve Güneybağ kasaba­ları ile Emirhan köyünün birleşmesiyle ilçe statüsüne kavuşarak "Güneysınır" adını almıştır.

Osmanlı Döneminde 1839 yılında ilan edilen Tanzimat'la birlikte yapılan yenilikler arasında yeni vergi düzeni de vardır. Bu vergi düzeninde halkın ka­zancı esas alınmıştır. Bunun için halkın emlak, arazi, hayvan ve gelirlerinin sa­yılması öngörülmüştür. Sayım sonucu oluşturulan Temettuat Defterleri gü­nümüzde ait oldukları bölgenin sosyo­ekonomik yapısı hakkında önemli bil­giler vermektedir. Temettü vergisi, tüc­car ve esnafın senelik kazançları üzerin­den alınan vergiye verilen addır. Diğer adı "Kazanç Vergisi"dir Temettuat Defterler H. 1256-1261/M. 1844-1845 tarihleri arasında tanzim edilmiş olup arşivlerimizde toplam 17.747 adettir.

Osmanlı Arşivlerinde Konya ili Belviran kazasına bağlı köyler ve temettuat no'ları şu şekildedir: Afşar (9.783), Ağras Çiftliği (9.807), Alibey Hüyüğü (9.814), Alıssa (9.800), Apa (9.793), Armutlu (9/804), Ayvalca (9.798), Bardas (9794), Belviran (9.813, 16.442, 17.281), Bolad (9.791), Bo­yalı (9.811), Çiçek (9.784, 9.801), ÇukurkavakÇiftliği (9.790), Devride (9.816), Dinek (9.792), Elmasun (9.795), Hamzalar (9.810), Işıklar (9.786,), Karasinir (9.782), Kayagızı Çiftliği (9802), Kınık (9803), Kızıl­calar (9.785), Koçaş (9789), Kurukavak (9787), Kürt (9815), Mehmed Ali Çiftliği (9.799), Olsun (9.808), Sarıoğlan (9.812), Tahtalı (9.797), Taşbaşı, Sıraçkı (9.809), Yelbeyi (9.796) ve Yeniköy (9.788)

İncelemesini yaptığımız Karasınır Temettuat Defteri, Başbakanlık Os­manlı Arşivleri'nde ve; "Konya İli Belviran Kazası, Karasinir Karyesi Temettuat Defteri, Gömlek, No. 9782, ML. VRD.TMT.V." adıyla ka­yıtlıdır.

Defter hicri 1260-1261 yılları­nı kapsamaktadır. 1844-1845 yıllarına ait olan bu defter bize Karasınır'ın sosyo-ekonomik yapısı hakkında resmi ve birinci elden değerli bilgiler vermek­tedir.

Karasınır Temettuat Defteri 18x49 cm ebadında, ciltsiz ve ebrusuz olarak 32 sayfadır. İlk sayfada deftere ait bilgi formu vardır. İlk sayfada Latince olarak "TC Başvekalet Arşiv Dairesi Genel Müdürlüğü" kaşesi vuruludur. Bu ka­şenin hemen sağında Osmanlıca olarak "Karasınır", hemen alt kısmında ise “Kaza - Belviran - 24" yazılmıştır.

2. sayfadan başlayarak 27. sayfaya kadar her sayfada 3'er, son sayfada ise Ter kişinin temettuatı kaydedilmiştir. 29-32. sayfalar arası boştur. Karasınır Temettuat Defteri'nde 79 hane mev­cuttur.

Temettuat defterine "Konya eyale­ti dâhilinde vaki, bizzat idarede bu­lunan, Belviran kazasına tabi, Kara­sınır karyesinde sakin, ahaliy-i İslamiyyenin emlak ve arazi ve temettu-atlarının miktarlarını mübeyyen def­terdir." diye başlanılmaktadır.

Defterde yer alan hane sahipleri şunlardır:

1. Yakup Oğlu Hacı İbra­him Efendi,

2. Mehmed Oğlu Hacı Yakup,

3. Veli Oğlu Mustafa,

4. Ya­kup Oğlu Veli Efendi,

5. Abdulgaffar Oğlu Ali,

6. Cedl Evli Ali Oğlu Meh­med,

7. Cedl Evli İsmail Oğlu Mus­tafa,

8. Hasan Oğlu Abdulgaffar,

9. Gaffar Oğlu Hüseyin Oğlu Ahmed,

10. Topal Ahmed Oğlu Ahmed,

11. Abdullah Oğlu Paşa Bekir,

12. Sarı Hüseyin Oğlu Hüseyin,

13. Akbaş Oğlu Halil,

14. Akbaş Oğlu Meh­med,

15. Hatıb Süleyman Oğlu Sü­leyman,

16. Ömer Oğlu Nasuh Oğlu Mustafa,

17. Ömer Oğlu Ömer,

18. Türkmen Oğlu Ahmed,

19. Hacı Mustafa Oğlu Halil İbrahim,

20. İb­rahim Oğlu Kara Ömer,

21. Ruşen Yusuf Oğlu Mustafa,

22. Hacı Ab­dullah Oğlu Hüseyin,

23. Hacı Os­man Oğlu Memis Oğlu Ali,

24. ... Mehmet Oğlu Topal Musa?

25. ... Muhsin? Oğlu Hacı Mehmed,

26.... Oğlu Hacı Ismail,

27. Mustafa Oğlu Dırak Mehmed,

28. Kara Musa Mehmed Ali,

29. Kara Musa Oğlu İsa Oğlu Yetim Hüseyin,

30. Dereli Ali Oğlu...?,

31. Dereli Ali Oğlu Mustafa,

32. Ali Oğlu Hacı Ali,

33. Karal? Osman Oğlu Ebu Bekir,

34. Topal Bekir Oğlu Ahmed,

35. Gaffar .... Oğlu hasan,

36. Deli Bekir Oğlu Hüseyin,

37. Deli Bekir Oğlu Os­man,

38. Dereli Halil Oğlu Ahmed,

39. Dereli Halil Oğlu Deli Mehmed,

40. Kara Mehmet Oğlu Halil,

41. Ruşen Mustafa Oğlu İbrahim,

42. Ali Oğlu Kürt Mustafa,

43. Dereli Süleyman Oğlu Hüseyin,

44. Çakır Halil Oğlu Mustafa,

45. Şalgacı Ah­med Oğlu Mehmed,

46. Sefer Oğlu Ahmed,

47. Bervak? Veli Oğlu Hü­seyin,

48. İbrahim Oğlu Hüseyin,

49. Dilkır Ebu Bekir Oğlu Mehmed,

50. Hasan Oğlu Ateşli Ahmed,

51. Abdülkadir Oğlu Hacı Süleyman,

52. Abdülkadir Oğlu Hacı Ömer,

53. İsmail Oğlu Efe HalÜ,

54. Efe Halil Oğlu Hasan,

55. Mehmed Oğlu Farklid? Mustafa,

56. Hüseyin Oğlu Kakçı Ahmed,

57. ... Oğlu Mustafa Oğlu İsmail,

58. Hüseyin Oğlu Şaban,

59. Kör Osman oğlu Mevlid,

60. Mehne? Oğlu Mus­tafa,

61. Alam Oğlu Abdullah,

62. Hekim Oğlu Mehmet,

63. Abdullah Oğlu Zebihi Diman?

64. Mustafa Oğlu Yörük Mehmed,

65. Küçük Mustafa Oğlu Hüseyin,

66. Emrullah Oğlu Mehmed,

67. Abdülfetttah Oğlu Ali,

68. Yörük Oğlu Süleyman,

69. Kör Oğlunun Oğlu Ali,

70. Mus­tafa Oğlu Abdurrahman,

71. Halil Oğlu Berber Abdulkadir,

72. Türk­men Mehmet Oğlu Mustafa,

73. Mustafa Oğlu Farla Bekir,

74. Ab­dullah Oğlu Yörük İbrahim,

75. Çulubozuk Oğlu Ali,

76. Demirci Ha­san Oğlu Mehmed,

77. Hadimli Mustafa Oğlu Hasan,

78. Görcan İs­mail Oğlu Veli,

79. Yakup Oğlu Koca Ömer.

Hane No olarak şahıslara köyün hatibi Yakup Oğlu Hacı İbrahim ile başlanmıştır.

İkinci sırada köyün ima­mı Mehmed Oğlu Hacı Yakup zikre­dilmiştir. İmam aynı zamanda muhtar-ı evveldir.

Üçüncü sırada ise muhtar-ı sani (ikinci muhtar) Veli Oğlu Musta­fa yazılmıştır.

4. sırada ise köyün çocuklarını okutan öğretmen Yakup Oğlu Veli Efendi sıralanmıştır.

Köyün yönetimi ise birinci muhtar, ikinci muhtar ve köy imamı tarafından sağlanmaktadır. Bunlara ait üç mühür ise temettuat defterinin son sayfasında bulunmaktadır. Bu mühürlerde 1251/1835 tarihini göstermektedir.

Hane numarasından sonra "Karye-i mezbur sekenesinden Ya­kup Oğlu Hacı İbrahim'in emlak, arazi ve temettuatı" denilerek şahsın adı zikredilmektedir.

Kişi adları 8 kişi üçlü: şahsın dede-baba- kendi adı- adı; 71 kişi baba-kendi adı şeklinde geçmektedir. Bu listede toplam 166 kişi adı mevcuttur.

Şahıslar bazen Dereli (6 kişi), Hadimli (1), Türkmen (2), Yörük (2), Kürt (1), Farla, Çulubozuk, Boş, Deli (2), Bozok, Boduk, Dırak, Dilkır, Farklid, Demirci, Kakçı, Şalgacı, Berber, Koca, Küçük, Kara, Ak (2), Çakır, Zen­ci, Karal, Topal, Yerim, Ateşli ve Kör gibi lakaplarla anılmaktadır.

Karasnır Temertuat Defteri'nde köyden 10 kişinin hacca gitmiş olduğu­nu da görmekteyiz. Hacı lakabıyla anı­lanlar {hane no.larıyla birlikte):

Hacı İbrahim (1), Hacı Yakup (2), Hacı Mustafa (3), Hacı Abdullah (21), Hacı Osman (23), Hacı Mehmet (25), Hacı İsmail (26), Hacı Ali (32), Hacı Süley­man (51) ve Hacı Ömer (52) Efendi­lerdir.

Karasnır temettuat defterinde köy halkının meslekleri "Erbab-ı zirattan olduğu" "rençber makulesinden ol­duğu" gibi ifadelerle bildirilmiştir.

Buna göre köyde 53 ziraatçı, 8 rençber, 6 çoban, 2 gündelikçi, 1 köy hatibi, 1 imam, 1 vekil imam, 1 sıbyan mektebi öğretmeni, 1 muhtar, 1 muhtar yar­dımcısı, l öğrenci, 1 asker, 1 hizmetkar ve 1 demirci mevcuttur.

Ayrıca ağaç kesip füruht eden (odun kömürü yapan), bir ya da 2 ay ekin işiyle uğraşan 11, ırgat 9, gündelikçi 9, çoban 2, hergele çoba­nı l, sığırtmaç l ve bina yapan usta l kişi de ek iş yapmaktadır.

Geçmiş senenin vergisi ilgili olarak "Sene-i bakide vergiy-i mahsustan bit senede vermiş olduğu: ... (ku­ruş)" denilerek şahsın geçen yılda ne kadar vergi vermiş olduğu da tespit edilmiştir.

"Rüsum-u aşardan seney-i sabı­kada vermiş olduğu" denilerek geçmiş senede vermiş olduğu Öşür vergisi belir­tilmektedir.

Bu bölümde hınta (buğ­day), şa'r (arpa), çavdar, nohut, yulaf, pekmez, üzümden elde edilen mahsulât ve bunlardan elde edilen ver­gi durumları açıklanmaktadır. En so­nunda da koyun ve keçiye ait vergiler toplanarak toplam vergiye ulaşılmakta­dır. Bu bölümde şahısların üretmiş olduğu pekmez ve üzümden 0,75, arpa­dan 2, çavdardan 3, buğday ve nohut­tan 3,75 kuruş aşar vergisi alınmakta­dır.

Karasınır'da tarlalar mezru (ekili olan) ve gayr-i mezru (ekili olmayan) olarak taksim edilmiştir. Ölçü olarak "dönüm" tabiri kullanılmaktadır. Kara-sınır karyesinin tarla toplamı 1.946 dö­nümdür. Bunlardan 997 dönümü ekili tarla ve 949 dönümü ekili olmayan tar­ladır.

Köyün 35 dönüm bağı vardır. 44 hanenin yarım, bir ve iki dönüm olmak üzere toplam 28 dönüm ekili bağı var­dır. Bağlardan bir kısmı ise haraptır. 14 hanenin toplam 7 dönüm harap bağı mevcuttur.

Üç hanenin toplam 3,5 dönüm ekili "Boyalık"ı vardır. Boyalık olan araziden 7 senede bir mahsul olunmak­tadır. Boyalığın yıllık vergisi 500 kuruş­tur.

Tarım ürünlerinin üretimi:

Buğday: 197,5 kile,

Arpa 291 kile,

Çavdar 113 kile,

Nohut, 41,5 kile,

Yulaf 61 kile,

Üzüm 18 kıyye,

Pekmez 335 kıyye dir.

17 hanenin buğday ve arpa, 27 ha­nenin çavdar, 33 hanenin nohut, 47 ai­lenin yulaf, 75 hanenin üzüm ve 21 ha­nenin pekmez üretimi yoktur.

Temettuat defterinin önemli bir kısmını hayvanlar oluşturmaktadır. Karasınır karyesinin hayvan dökümü ise şu şekildedir:

Öküz ve camız sayısı 121'dir. Bun­lardan 103'ü öküz-karasığır, 16'sı ko­şum camız, 2'si ise dölsüz camızdır.

İnek sayısı 6l'dir. Bunlardan 44'ü sağmal inek, 17'si dölsüz inektir. Sağ­mal ineğin 1260 yılı vergisi 25 kuruş­tur.

Merkeb (eşek) sayısı 56 olup bunla­rı güden bir de hergele çobanı mevcut­tur. 5 dölsüz kısrak, 7 beygir ve 4 de er­kek bozdak vardır.

Keçi sayısı 722 olup bunlardan 497'si sağmal, 225'i ise dölsüz keçidir. Koyun sayısı 235 olup sağmal koyun sayısı 167, dölsüz koyun sayısı 235'dir. Sağmal koyunun vergisi 4 kuruştur. Bunlardan başka 428 oğlak, 139 da kuzu vardır. Davar cinsi dediğimiz ko­yun, keçi, oğlak ve kuzu sayısı toplam 1524'dür. Haliyle bu kadar hayvan içinde çoban ihtiyacı vardır. Köyde 8 kişi çobanlık yapmaktadır.

Evinden başka bir nesnesi olmayan hane sayısı 11'dir. Bu kimselerin yetim, gündelikçi, öğrenci, demirci, hizmetkâr ve çoban olduğu görülmektedir. Bun­lardan bazılarından az miktarlarda ver­gi alınmaktadır. Geri kalan 68 kişinin ise çeşitli malları bulunmakta ve bun­lardan değişik oranlarda temettuat ver­gisi alınmaktadır. Karasınır karyesinin toplam temettuatı 111118, toplam ver­gisi 11288 kuruştur.

Son sayfa da temettuat defteri dü­zenleyen Birinci Muhtarı, ikinci Muh­tar ve köy imamının ayrı ayrı mühürle­ri bulunmaktadır. Mühürlerde hicri 1251 ta­rihi okunmaktadır.

*Merhaba Gazetesi Akademik Sayfalar, 6 Ekim 2010, Cilt: 10, Sayı: 25, Sayfa: 397-400